>Luis Peña Gancheguik (Oñati, 1926 – Donostia, 2009), Haizearen Orrazia plazaren egileak, 100 urte beteko zituen martxoaren 29an. Bere ondarea gordetzen duen artxiboak 2026an zehar zabalduko den programa diseinatu du, erakusketa, argitalpen, hitzaldi eta tailerrekin.

>Jarduerak  MAS CONTEXT kultur plataforman artikulu monografiko baten argitalpenarekin hasiko dira. Programazioa urte amaierara arte iraungo du eta hitzaldi-ziklo bat eta ilustrazio-erakusketa bat  egongo da Euskadiko Arkitektura Institutuaren egoitzan.

>2 erakusketa aurkeztuko dira eta eta arkitektoak Mutrikun eta Oiartzunen egindako lanari buruzko bi liburu eta bi gida-mapa argitaratuko dira.    

Martxoaren 29an, ehun urte bete ziren Luis Peña Ganchegui (Oñati, 1926 – Donostia, 2009) jaio zela, Euskal Herriko XX. mendearen bigarren erdiko arkitekto berezi eta konprometituenetako bat. Mendeurrena ospatzeko, Peña Ganchegui artxiboak – 2023tik Euskadiko Arkitektura Institutuan integratua – 2026an zehar egingo diren hainbat jarduera programatu ditu.  

Rocío Peñak, arkitektoaren alaba eta Peña Ganchegui Artxiboko zuzendariak, aitortu du hasiera ez zela baloratu Peña Ganchegui urteurrena ren ospakizun bat egitea. “Egoerak bultzatu du, modu naturalean, urteurrena ospatzea. Efemeride honek bat egin du nire aitaren lanik nabarmenena berreskuratzearekin:Teniseko Plaza, mende erdia bete duen Haizearen Orraziaren atarikoa, hain zuzen ere. Baina obra bakar batek,  nahiz eta oso adierazgarria izan, ezin duenez nire aitaren ekoizpen zabala eta askotarikoa laburbildu, beste jarduera batzuk egingo ditugu udazkenetik aurrera, bere ibilbidearen ezagutza alderdi guztietan zabaltzeko”.  

Programak argitalpenak, erakusketak, hitzaldiak eta tailerrak uztartzen ditu, Euskal Herriko eta Espainiako arkitekturaren ezinbesteko erreferentzia izaten jarraitzen duen arkitekto baten irudia publiko zabal bati hurbiltzeko.  

Mendeurrena nazioarteko argitalpen batekin hasten da  

Chicagon egoitza duen kultur plataformak emango dio hasiera mendeurreneko urteari. Arkitektoaren urtebetetzearekin batera, bere bizitza eta ibilbide profesionalari buruzko artikulu bat argitaratuko du gaur, martxoak 29, bere kanal digitalean (mascontext.com), bere proiektu garrantzitsuenen irudi sorta zabalarekin. Apirilean, Mario Sangalliren doktorego-tesiaren edizio digitalak — “Luis Peña Ganchegui: Arkitektoa Leku gisa” (ISBN 978-84-87813-57-3) — aukera emango du bere maisu eta aholkulari izan zenaren bizitzari eta lanari buruzko funtsezko gakoak ematen dituen ikerketara modu librean kontsultatzeko. Paperezko lehen edizioaren hamargarren urteurrenarekin bat dator argitalpena.  

Maiatza eta iraila bitartean, Euskadiko Arkitektura Institutuak “Teniseko plaza, Haizearen Orraziaren ataria” erakusketa hartuko du bere egoitzan. Erakusketak Peña Ganchegui jaio zenetik Haizearen Orraziaren plaza eraiki zen arte igarotako berrogeita hamar urteen berri ematen du, eta haren sorrerari eta gauzatzeari erreparatzen dio, baita multzoa berriki zaharberritu izanari ere. Erakusketarekin batera, komentatutako bisitak eta tailerrak egingo dira institutuan bertan eta Haizearen Orraziaren plazan. Aldi berean, “Plaza del Tenis” liburua argitaratuko da,  Peña Ganchegui Funtsa bildumaren laugarren atala. Liburuki honek, plaza obran jarri zeneko berrogeita hamargarren urteurrenari eskainia, Iñaki Abalos arkitektoaren testu argitaragabe bat jasoko du. Arkitektoak nazioarteko ibilbide ezaguna du, eta zehaztu gabeko datan parte hartuko du aurkezpenean.  

Udazkena: hitzaldiak eta ilustrazioa  

Mendeurrenaren azken zatia, urritik abendura, bi proposamenen inguruan antolatuko da. Alde batetik, “Peña Ganchegui, mendeurreneko legatua” hitzaldi-zikloak adituak bilduko ditu arkitektoak proiektuetan eta ikertzaile eta irakasle gisa utzitako ondarea jorratzeko.  Zikloan “Plaza del Tenis” liburuaren aurkezpena ere egingo da. Bestalde, “Peña Ganchegui, arkitekto ilustratua” erakusketak Euskadiko Arkitektura Institutuan Euskal Herriko ilustrazioko dozena bat profesionalek arkitektoaren obrari buruz duten ikuspegia erakutsiko du. Erakusketan ilustratzaileen sorkuntzak eta Peña Ganchegui Artxiboko jatorrizko materiala konbinatuko dira.  

Programa osatzeko, Arkitektura Eskolarekin lankidetzan egindako bi gida-mapa aurkeztuko dira: Peña Gancheguiren Mutriku eta Peña Gancheguiren Oiartzun. Mapa horietan, arkitektoak bi udalerrietan egin zituen lanak bildu eta identifikatzen dira, haren biografiarekin eta lanarekin lotura estua dutenak.  

   

 

Los estudios participantes en la exposición. Pauzarq, Bear, Ocamica Berbois, tudancaacedo (antes Ocamica-Tudanca) y Ortega-Diago. Foto: Mikel Blasco

Euskadiko Arkitektura Institutuak “Peña Ganchegui Saria: 4 edizio/4 irabazle” erakusketa aurkeztu du, Euskal Arkitektura Gaztearen Peña Ganchegui Sariaren atzera begirako balantzea eginez.  Erakusketa irailaren 14ra arte egongo da ikusgai. Sariaren 5. edizioaren deialdiarekin bat eginez, Peña Ganchegui Artxiboak lehenengo lau edizioetan saritutako taldeak bildu ditu bere garaian irabazleen lana ilustratu zuen material grafikoa eta idatzia elkarrekin erakusteko. Horretaz gain,  sarituak izan zirenetik egindako lan berrien dokumentazio adierazgarria ere ikusgai dago.

Erakusketa honen oinarria den sariak Euskal Arkitektura Gaztea goraipatzen du euskal arkitektura modernoaren aitatzat hartua izan zenaren izena erabiliz. “Erakusketa honetan egokia iruditu zaigu euskal arkitektoaren lana ere ordezkatuta egotea, baina argudio hori baliatu nahi izan dugu erakusketen edukia aberasteko, Peña Gancheguiren sarituak Luis Peñarekin konektatuz. Horrela ixten da zirkulua: Peña Gancheguiren irudiak euskal arkitektura gaztea babesten du, eta honek bere obrari buruzko hurbilketa itzultzen dio “, azaldu dute Peña Ganchegui Artxibotik.

Peña Gancheguiren obra enbematikoen irakurketa berriak

Euskal Arkitektura Gaztearen Peña Ganchegui Sariaren lehen lau edizioetako saridunak  Pauzarq (2017), Bear (2019), Ocamica-Tudanca (2021) eta Ortega-Diago (2023) estudioak izan ziren. Horrela, saridun bakoitzak erakusketaren aretoaren alde bat hartzen du eta hiru edukiren inguruan egituratzen da ibilbidea. Lehenik eta behin, bere garaian hautagai irabazleen lana ilustratu zuen material grafikoa eta idatzia ikusi daiteke. Jarraian, orain arteko beraien ibilbideen lana erakusten duen dokumentazio berria dator. Azkenik, Luis Peña Gancheguiren lau obra enblematikoren inguruan saritutako taldeek egindako berrirakurketa iradokitzaleak daude: Imanolena etxea, San Frantzisko eliza, Igarako UFGren biltegia eta Haizearen Orraziaren plaza.

Artxibotik adierazi dutenez, lan horien aukeraketak “Peña Ganchegui Funtsen bildumarekin du zerikusia, 2021etik aurrera arkitekto gipuzkoarraren lan enblematikoenei eskaintzen diegun monografia sortaren baitan dagoena”. Gaurdaino sail honetako hiru liburu argitaratu dira: ‘Imanolena’, gehien goraipatzen dena eta familia bakarreko etxebizitzari buruzkoa dena: ‘Iglesia San Francisco’, eliz arkitekturan egindako saiakera bakarrari eskainia; eta ‘UFG de Igara’, liburudendetara iristear dagoena. Sarituei hurrenkera horretan esleitu zaizkien hiru lan horiei, saria lortu zuten edizioen kronologiari jarraiki, Haizearen Orraziaren Plaza gehitu behar zaie, Peña Ganchegui Fondoaren hurrengo monografiaren protagonista izango dena.

Erakusketak azken zortzi urteetako euskal arkitektura gaztearen egoeraren erradiografia txiki baten gisa balio du. “Orain arte egindako Euskal Arkitektura Gaztearen Peña Ganchegui Sariaren 4 edizioetatik zerbait ondoriozta daiteke, bere ibilbidea hain garai txarrean hasi zuen arren, arkitekturako profesionalen belaunaldi berria prest dagoela gure inguruneari kalitatezko diseinua emateko, hainbat esparru eta eskalatan “, ondorioztatu dute Peña Ganchegui Artxiboko arduradunek.

Peña Ganchegui Sariari buruz

Peña Ganchegui Artxiboak sortu zuen 2017an, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Arkitektura Zuzendaritzarekin lankidetzan, eta Peña Ganchegui Sariak XX. mendearen bigarren erdialdeko euskal arkitekto nabarmenenaren izena du. Bi urtez behingo deialdia da, 10 urte baino gutxiagoko esperientzia duten eta Euskal Autonomia Erkidegoan titulatu diren edo beren jarduera duten arkitekturako profesionalei zuzendua. Sariaren helburua ibilbide arkitektoniko gaztea aitortzea eta kultura arkitektonikoa sustatzen, garatzen eta sendotzen laguntzen duten ekarpenei ikusgarritasuna ematea da.

Estudio Ortega Diago. Argazkia: Mikel Blasco

 

Estudio Ocamica Tudanca. Argazkia: Mikel Blasco

 

Estudio Pauzarq. Argazkia: Mikel Blasco

 

Estudio Bear. Argazkia: Mikel Blasco

 

Euskal Arkitektura Gaztearen Sariaren 5. edizioaren deialdiarekin bat eginez, Peña Ganchegui Artxiboak lehenengo lau edizioetan saritutako taldeak -Pauzarq, Bear, Ocamica-Tudanca eta Ortega-Diago – bildu ditu erakusketa honetan sariaren atzera begirako balantzea egiteko.

“‘Peña Ganchegui Saria: 4 edizio / 4 irabazle” bere garaian hautagai irabazleen lana ilustratu zuen material grafikoa eta idatzia biltzen ditu, baita orain arte saria jaso duten hautagaien lanaren dokumentazio berria ere.

Gainera, saritutako taldeen Luis Peña Gancheguiren lau obra enblematikoetan oinarritutako lanak izango dira ikusgai: Imanolena etxea, San Frantzisko eliza, Igarako UFG biltegia eta Haizearen Orraziaren plaza.

  • “Igarako UFG: artitsikoki aintzat hartutako berrerabilpena eta eraispena” erakusketak Unión Farmacéutica Guipuzcoana enpresaren biltegiko eraikina zer izan zen, zer izan zen eta zer izan zitekeen aztertzen du plano, argazki eta ikus-entzunezko materialen bidez.

Euskadiko Arkitektura Institutuak Peña Ganchegui Artxiboaren erakusketa berri bat hartu du, “UFG de Igara: berrerabilpena eta eraispena artistikoki aintzat hartuak”, Oscar Sangalli Peña arkitektoa Cambridgeko Unibertsitatean garatzen ari den ikerketaren emaitza. Igarako UFG biltegiaren eraispena (Luis Peña Ganchegui; Donostia, 1973) aztertzen du erakusketak, eraikitako ondare modernoa bizirik irauteko itxaropenei buruz hausnartzeko aukera gisa. Zer izan nahi zuen eraikinak, zer izan zen, eta zer izan zitekeen, horiek dira erakusketa berriaren hiru ardatzak.

 

Euskadiko Arkitektura Institutuak Peña Ganchegui Artxiboaren “UFG de Igara: berrerabilera eta eraispen artitsikoa” erakusketa berri bat hartuko du urriaren 2tik urtarrilaren 19ra, Oscar Sangalli Peña arkitektoak Cambridgeko Unibertsitatean egiten ari den ikerketaren ondorioz. Aurkezpena bihar izango da, urriak 2, asteazkena, 19:00etan. Sarrera doan izango da lekua bete arte. Igarako UFG biltegiaren eraispena (Luis Peña Ganchegui; Donostia, 1973) aztertzen du erakusketak, eraikitako ondare modernoa bizirik irauteko itxaropenei buruz hausnartzeko aukera gisa. Zer izan nahi zuen eraikinak, zer izan zen, eta zer izan zitekeen, horiek dira erakusketa berriaren hiru ardatzak. Lehen zatia, “Zer izan nahi zuen?”, biltegiaren eraikuntzan oinarritzen da, 1974an pentsatu zen bezala. Igarako UFG biltegia Luis Peña Ganchegui arkitektoari enkargatu zion Gipuzkoako Farmazia-elkarteak 1973an, probintziako produktu medikoak biltegiratu eta banatzearen arduradun nagusietako bat. Ekipamendu hori izan zen Igarako industrialdean lur hartu zuen lehen egituretako bat. Artxiboko hainbat argazkik landa-ingurunean aurkezten dute. Bestalde, jatorrizko planoek eta artxiboko argazkiek proiektua eraikitzen ari direla erakusten dute, proiektua amaitu eta gutxira. Erakusketa-ibilbideak aurrera egiten du eraikinak denboran zehar jasan zituen eraldaketak aztertuz, eraikina barrutik eraitsi zen arte.

Beira-arasetan, 2023an zehar ateratako argazkiek eraikina egoera dekadentean ikusteko aukera ematen dute, eraiki zen garaiko hedabide espezializatuetako argitalpenekin alderatuta, biltegia sortu zen bezala ospatzen baitute. “Zer izan zitekeen?”, azken zatiak eraitsi diren elementuak erakusten ditu, eta proiektu teoriko alternatibo bat aurkezten du, “elkarrizketa intimo eta duin bat ezarri nahi duena, egitura guztiz egonkor eta ederki landuaren bertutea aitortuko duena. Egitura ez da hondamen alferrekotzat, mututzat eta apaingarri izatera kondenatutzat hartzen; aitzitik, hondamen adimentsu bihurtzeko borondatea dago “.

Euskadiko Arkitektura Institutuak Peña Ganchegui Artxiboaren ‘Peña Ganchegui birmarraztuta’ erakusketa berria hartuko du irailaren 8ra arte. Artxiboak Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailarekin lankidetza-hitzarmena sinatu zuenetik antolatutako lehen erakusketa da. Hitzarmenari esker zentroak Luis Peña Ganchegui arkitektoaren edukiak hartzen ditu eta argitalpenen eta erakusketen bidez zabaltzen ditu. 

Lehenengo erakusketa hau Toledoko Arkitektura Eskolako ikasleek egindako zenbait lanek osatzen dute, eta arkitekto gipuzkoarraren bederatzi lan aztertu dituzte. Horrela, lan horien emaitza grafikoa erakusten da, Artxiboaren beraren funtsen hautaketarekin kontrajarrita, planoz, krokisez, maketaz, argazkiz, dokumentuz eta argitalpenez osatua. Hautatutako obrak honako hauek dira: Vista Alegre dorrea (Zarautz, 1958), Olazabal etxebizitzak (Mutriku, 1962), Trinitate plaza (Donostia, 1963), Imanolena etxea (Mutriku, 1964), Asisko San Frantzisko eliza (Gasteiz, 1968), UFGren biltegia (Donostia, 1973), Haizearen Orraziaren plaza (1975), Haurtzaro ikastola (Oiartzun, 1976) eta Foruen plaza (Gasteiz, 1979). 

 

 

Erakusketa Eskolaren eta Artxiboaren arteko lankidetzaren ondorioz sortu zen, Begoña López eta Emilia Benito irakasleek Instalazioak II irakasgairako azterketa-kasu gisa Euskadin kokatutako arkitektura-lan batzuk aukeratu zituztenean, besteak beste Luis Peña Gancheguiren bederatzi proiektu. Azterketan sakontzeko asmoz, taldea Euskadira joan zen haiek bertatik bertara ezagutzera, eta Peña Ganchegui Artxiboa bisitatu zuen, ikasleei lan bakoitzari buruzko informazioa emateko.  

“Garatutako ariketaren enuntziatuaren helburua izan zen ikasleek ulertzea instalazioak proiektu arkitektonikoaren alderdi integrala direla. Sáenz de Oizak Madrilgo Arkitekturako Goi Eskola Teknikoko Instalazio klaseetan azaldu zuen bezala, eraikina giza gorputz batekin aldera daiteke, non egitura, eraikuntza eta instalazioak haren hezur eta zainak diren. Zati horiek estuki konektatuta egon behar dute, eta bakoitzak bere espazio eta leku egokia izan behar du multzoak behar bezala funtziona dezan”, azaldu du Rocío Peña Ganchegui Artxiboko zuzendariak. 

 

Erakusketak arkitekto gipuzkoarraren bederatzi lanen inguruan egindako lanen emaitza grafikoa aurkezten du, eta artxiboko funtsen aukeraketa batekin lotzen du. Artxiboan eta XX. mendearen bigarren erdian eragin handiena izan zuen euskal arkitektoetako bat izan zenaren 75.000 dokumentu baino gehiago daude. Horrela, aztertutako obrari buruzko informazio osagarria izateaz gain, Peña Ganchegui Artxiboko materialaren adibide txiki batez gozatu ahal izango dute ikusleek. Lan bakoitzean, erabilitako irudikapen-moduek arkitektura hautemateko modua baldintzatzen dutela ikusi ahal izango da. Horrela, birmarrazteko ariketak guztien irakurketa berri bat eskaintzen du. 

 

Argazkiak: Mikel Blasco

Bi urtetik behin, hamarkada bat baino esperientzia txikiagoaren jabe izan eta Euskal Herrian ikasi edo lan egiten duten arkitektoentzat da saria. Peña Ganchegui Artxiboak antolatu du, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Arkitektura Zuzendaritzarekin elkarlanean, eta, arkitektura kultura sustatzen, garatzen eta finkatzen laguntzen duten ekarpenak ikusgarri egin nahi ditu sariak.

Epaimahaiak finalista izendatutako 6 taldeen lanak biltzen ditu erakusketak. Eduardo Mangada, Eva Prats eta Moisés Puente arkitektoek osatu dute epaimahaia.

Komisarioak

Rocío Peña & Mario Sangalli