Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria

Euskadiko Arkitektura Institutuak 2025eko lehen erakusketa aurkeztu du gaur goizean: “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria”, etxebizitza kolektiboari balioa ematen diona eta Europako gizarteak eta ongizate-estatua egituratzeko elementu gisa duen eginkizuna aldarrikatzen duena. Erakusketa ekainaren 1era arte egongo da ikusgai, Institutuak 2023ko azaroan, arc en rêve centre d ‘architecturerekin elkarlanean eta Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailaren laguntzarekin abian jarritako Etxebizitza Kolektiboaren Europako Sariaren ondorio gisa. Aurkezpenean parte hartu dute Denis Itxaso Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda sailburuak, Goizane Álvarez Kultura, Kirol eta Lankidetza diputatuak eta José Ángel Medina Euskadiko Arkitektura Institutuko zuzendariak. Denis Itxaso sailburuak Euskadiren papera aldarrikatu du “etxebizitza-politika berritzaileak eta Europan erreferentziazkoak” bultzatzeko. Politika horiek agerian uzten dute Jaurlaritzak arkitekturarekin duen konpromisoa, “ez bakarrik etxebizitzak eraikitzeko, baizik eta komunitatean nola bizi garen birpentsatzeko, gizarte-kohesioa eta jasangarritasuna sustatzen duten espazioak sortuz”. Halaber, Itxasok gogorarazi du sari hori “inoiz baino beharrezkoagoa” dela, une egokian heldu baita “etxebizitzak gizarte modernoetan jokatzen duen papera balioesteko, banakako bizi-proiektuak errazteko tresna gisa, baina baita komunitatearen ikuspegitik ere, hiri zaintzailearen ikuspegitik”.

Egunerokoa eta etxekoa den kalitatezko arkitektura izateko eskubidea

Erakusketan ikus daitekeenez, etxebizitza kolektiboak komunitate baten inguruko bizikidetza bultzatzen du, arlo publikoaren eta pribatuaren, etxearen eta kalearen arteko geruza desberdinak eratuz. Europako gizarteen ezaugarri den modu sofistikatuan komunitatearen garapena sustatuz, hortik dator erakusketaren izen: “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria”.

Erakusketa honek, sorrarazi zuen sariak bezala, etxebizitza kolektiboen eraikuntzen arkitekturari eta horrek gizartean duen eraginari balioa ematea du helburu. Argazkien, testuen eta instalazioen bidez, etxebizitzari eta kalitatezko etxeko eta eguneroko arkitekturarako eskubideari buruzko eztabaida kritikoa sortu nahi du.

Horrela, “Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria” lehen edizio honetako proiektu irabazleez eta finalistez baliatzen da, adibide zehatzen bidez eta hainbat arlotako pertsonek osatutako nazioarteko epaimahai entzutetsu batek nabarmendu zituenen bidez, etxebizitza kolektiboak kalitate handia izan dezakeela, komunitateetan eragin positiboa izan dezakeela eta hiri-garapen jasangarrian lagundu dezakeela aldarrikatzeko.

“Elkarbizitzen. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria” Europako etxebizitza kolektiboa Europako ondare urbanistikoaren giltzarria da, eta kontinentearen historia eta balio aberatsen isla da, Erdi Aroko sustraietatik hasi eta industriaren ondorengo bilakaeraraino. Erakusketan jasotzen den bezala, familia-unitate eta familia eredu desberdinak eraikin berean bizi diren unean etxebizitza kolektiboaz ari gara. Fenomeno horrek – berez – komunitate bihurtzen ditu biztanle horiek, beren bizikidetzaren berezitasuna dela eta. Erakusketan zehar, arkitekturak bizikidetza hori nola zehazten eta errazten duen erakusten duten adibideak ikusi ditzakegu. Etxebizitzen eraikuntzarekin batera, gune komunak gehitu dira, hala nola sukaldeak, garbitegiak, erabilera anitzeko aretoak, elikagaiak banatzeko espazio bat, etab.

Argazkia: Mikel Blasco

Etxebizitza kolektiboa, Europaren ikurra

Erakusketa garatzen den lehen aretoan, etxebizitza finalisten bidez, Italian, Suitzan, Espainian, Austrian, Ingalaterran, Portugalen eta Belgikan etxebizitza kolektiboa proiektatzeko dauden moduak erakusten dira, Europako gizarteetan komunak diren eta ongizate-estatuaren konfigurazioaren zati diren 8 kontzepturen inguruan multzokatuta.

Etxebizitza horiek 8 argi-mahaitan bilduta daude, eta, bertan, testuez gain, eraikin finalisten argazkiak eta planoak daude ikusgai. Horrela, instalazio horiek zeharkako ikuspegia erakutsi nahi dute, konstante arkitektoniko horiek Europako hainbat lekutan nola modulatzen eta artikulatzen diren eta, bakoitza bere berezitasunekin, europar nortasuna eraikitzen laguntzen duten ikusteko.

Bestalde, bigarren aretoan, epaimahaiak irabazletzat edo aipamen berezitzat jo zituen etxebizitzak erakusten dira, 4 ikus-entzunezko instalazioren bidez, epaimahaiak etxebizitzei buruz hartutako erabakiari balioa ematen dioten testuekin batera. Bisitariek Basileara bidaiatu ahal izango dute Esch Sintzel Architekten estudioko ardoa biltegiratzeko eraikin baten birmoldaketara (berritze kategoriako irabazlea), LaCol kooperatibako Bartzelonako La Borda etxebizitza-kooperatibara (eraikuntza berriko kategoriako irabazlea), Bordeleko Ekko eraikinera (Frantzia), Duncan Lewis-en eraikinera (aipamen berezia eraikuntza berriko kategorian) edo Sheffieldeko (Erresuma Batuko Mikhail Riches estudioko Park Hill birgaitzeko 2. fasera (aipamen berezia berritze kategorian). Areto hau osatzen duten bideo eta argazkien egilea Mikel Blasco argazkilariak da, Euskadiko Arkitektura Institutuko ohiko kolaboratzailea. Donostiatik igaro ondoren, erakusketa Bordelera izango da ikusgai udazkenean arc en rêve centre d ‘architecture-raren egoitzan.

Irekierako mahai-ingurua, tailerrak, aurkezpenak eta eztabaidak

Arkitektura Institutuak programazio zabala antolatu du, erakusketarekin batera, familientzako eta helduentzako tailerrak, eta etxebizitza kolektiboak gaur egun eredu gisa dituen erronkei buruzko lau eztabaida eta aurkezpen, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak bultzatutako ikerketak abiapuntu hartuta.

Otsailaren 27an, osteguna, 19:00etan, “Happy together- arquitectura y colectividades” mahai-inguruak programazioari hasiera emango dio. Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria abian jartzen eta garatzen lagundu duten hainbat eragilek eta bertan parte hartu duten arkitektoek parte hartuko dute: Aurora Fernández Per eta Bernard Blanc Aholku Batzordeko kideek eta Ernest Garriga La Col-eko kideak eta Pietro Ambrosini Campomarzio Campomarzi estudioko kideak. Fabrizio Gallanti rêve-ko arc zuzendariak moderatuko du mahaia.

Eztabaidak martxoaren 20an hasiko dira “Auzo paisaiak. El Toldo Verde eta Gehiengoaren hiria”, Pablo Arboleda eta Kike Carvajal eta Jonander Agirre eta Ander Gortazarren partaidetzarekin. Ondoren, “Eraldatzen ari den etxebizitza kolektiboari” buruzko eztabaida egingo da apirilaren 3an Itziar Molinero, Jaime Gutiérrez (AMA), Xavier Monteys eta Atxu Amannekin; “Etxebizitza hedatua/Hiri-bizitza biziberritzeko formulak” aurkezpena Urbanbatekin maiatzaren 15ean, eta “Saretik kanpo. Baserriak, Euskadiko etxebizitza isolatuak” maiatzaren 29an, Jon Garbizu, Victoria Collar (Garbizu Collar), Gonzalo Peña (KRI) eta Ibon Telleriarekin.

“Gorputz baten antzera” izeneko bi tailer egingo dira martxoaren 1ean eta 22an, eta “Teilatuak” izango dira apirilaren 12an eta maiatzaren 17an. Ondoren, udaberrian egingo diren helduentzako “Housing Layout” tailerren txanda izango da.

Etxebizitza Kolektiboaren Europako Sariari buruz

Euskadiko Arkitektura Institutuak eta arc en rêve centre d ‘architecturek Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria sortu zuten 2023ko abenduan, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailaren laguntzarekin. Lehen edizioa 2024an ospatu zen, eta Europako 19 herrialdetako 170 proposamen baino gehiago bildu zituen. Ekimena bi urtez behin egiten da, eta etxebizitza kolektiboaren arkitekturaren bikaintasuna bultzatzen du. Edizio bakoitzean, etxebizitzaren joera arkitektonikoen behatoki izan nahi du, joerak aztertzeko eta hiri-habitataren etorkizunari buruzko eztabaida kritikoa sustatzeko. Hurrengo edizioa 2026an izango da.

Argazkia: Mikel Blasco